وزیر صحت افغانستان گفته است که اخراج جمعی پناهجویان افغان از ایران به فاجعه ای انسانی در افغانستان منجر خواهد شد.  قبلا وزیر خارجه ای افغانستان گفته بود که این اقدام ایران بر روابط دو کشور تاثیر منفی خواهد گذاشت.

این دو نوع اظهار نظر و یا موضع گیری به نظرم خیلی متفاوت است. درحالیکه هر دو برای یک منظور ، یعنی برای قانع کردن ایران برای جلوگیری از ادامه ای اخراج دسته جمعی مهاجرین افغان از ایران ایراد می شوند ، میان منطق این دو نوع اعتراض تفاوت مهمی وجود دارد.

موضع گیری وزارت خارجه  بیشتر یک تهدید سیاسی- دیپلماتیک (؟) بود. این تهدید ممکن بود نتواند کشوری را که از تهدید حمله ای نظامی امریکا نمی ترسد ! قانع کند که مهاجرین افغان را در ایران نگه دارد. اما نظر وزیر صحت به مراتب دارای منطق قوی تری برای افرینش حس همکاری و همدردی در ایران با دولت افغانستان است.

به راستی کدام گپ تاثیر گذار تر است ؟ اینکه بگوییم اخراج مهاجرین به بی ثباتی بیشتر و فاجعه ای انسانی در افغانستان منجر خواهد شد ( که پیامد های ان برای کشور همسایه ما ایران هم به مراتب سنگین تر خواهد بود) یا این گپ که اخراج مهاجرین به روابط دو کشور صدمه می زند؟

من از همان روزهای اول اخراج دسته جمعی مهاجرین از ایران و خراب کردن اردوگاه های مهاجرین افغان در پاکستان ، به فکر پیامد های وحشتناک این عمل دو کشور همسایه برای افغانستان  افتادم. فرض کنید نیم از جمعیت سه میلونی مهاجرین افغان از پاکستان و نیم از جمعیت دو میلیونی از ایران به افغانستان بر گشتند . دولت افغانستان که تا حالا کوچک ترین پیشرفتی در زمینه ای اشتغال شهروندانش نداشته است چه گونه می تواند به این جمعیت میلیونی مهاجرین سرپناه و فرصت کار  و نان پیدا کند؟

طبیعی است که این جمعیت یا باید بمیرد و در افغانستان بماند و یا هم روزی دست به شورش علیه ای دولت بزند. می گویند که یکی از دلایل پیوستن نفوس محلی با طالبان در مناطق مرزی بی کاری و فقر است. این نظر اصلا بعید از درستی نیست.

منطقی است فکر کنیم اخراج جمعی مهاجرین از ایران ٬ نه تنها به فاجعه ای انسانی ٬ که به بی ثباتی بیشتر اجتماعی و سیاسی در افغانستان منجر خواهد شد. و این کار انطور که همه بران اگاهیم بر کشور ایران نیز تاثیرات بسیار منفی خواهد گذاشت.

اگر ایران قصد ایجاد بی ثباتی در افغانستان را داشته باشد ( انطور که مقامات وزارت خارجه افغانستان و تعدادی از قلم بدستان هموطن نیز این احتمال را می دهند) این برنامه بجای نفع ٬ ضرری بیشتری برای ایران در پی دارد. در صورت تشدید بی ثباتی ، مردم بیشتری مثل گذشته، به ایران و پاکستان روی خواهند اورد. در این صورت ایران چه می کند؟ می کشد انهای را که از کشته شدن فرار می کنند؟ پیامد های این کار برای ایران که در وضعیت بسیار حساسی بین المللی قرار دارد چه خواهد بود؟

به نظرمن اگر قضیه ای مهاجرین را به صورت یک معضله ای دارای پیامد های اجتماعی و سیاسی ناگوار برای ثبات در افغانستان در نظر بگیریم، شاید برای قانع کردن ایران به منظور دست برداشتن از اخراج دسته جمعی مهاجرین منطق قوی تری داشته باشیم. و هم و با این منطق همصدایی جهانی بیشتری برای رسیدن به هدف کسب کنیم.

اما اگر ان را توطیه ای برای برکناری وزیر خوب خارجه ای افغانستان بخوانیم( در باره ای این تحلیل بعدا می نویسم)  و از ان تصویر جنگ سرد (؟) ایران بر علیه ای افغانستان به مردم بدهیم ، نه تنها توفیقی برای جلوگیری از اخراج مهاجرین نخواهیم یافت که بر عکس٬  این روند را با دست خود تشدید خواهیم کرد.

امدم

فکر کردم که برای همیشه رفته ام. اما امروز متوجه شدم که هنوز برای رفتن برای همیشه زود است. گاهی دلم برای نوشتن تنگ می شود. وبلاگ دوستان را روزانه می خوانم. اخبار فارسی و انگلیسی هم زیاد می خوانم . یعنی که وقت برای خواندن اخبار دارم اما برای نوشتن ؟

وقتی یک دو پاراگراف نوشتن در هفته به نظرم برای هر کسی پیدا می شود. من اعتراف می کنم که تنبل ام. ننوشتن ام از روی تنبلی است.

در میان دو برادری که درس می خواندیم پدر و برادر کلانم به امان می گفتند که او تنبل است. درس نمی خواند. به من می گفتند که من خوب درس می خوانم. امان می گفت که یکی را تشویق می کنید که درس بخواند او هم درس خوان می شود. مرا تشویق نمی کنید ازین رو من هم درس نمی خوانم. امان تا امروز دگر درس نخواند. کاش کسی اورا تشویق می کرد!؟

حالا اگر کسی مرا تشویق به نوشتن نکند من هم مثل امان می روم به سمت نا ننوشتن.

..........

رسانه های خوب و بد

این چند مدت که نمی نوشتم چیزهای زیادی در جهان اتفاق افتاده است. در افغانستان که هر روز چیزهای زیاد اتفاق می افتد. ایا ما وظیفه داریم در باره ای همه ای انها بنویسیم؟ اصلا چگونه می توانیم در باره ای همه ای چیزهای که در جهان اتفاق می افتند بنویسیم؟

می روم به وبلاگ ها و وبسایت های فارسی. وبسایت های فارسی افغانستان پر از حرف های جدی است! یکی برای افغانستان طرح صلحی ارایه می دهد که با دقت باورنکردنی یی در باره ای ان اندیشیده است. یکی دگر همه ای گرهی اصلی مشکلات افغانستان را یافته است. یکی دگر...

در جوامع پس از جنگ نقش رسانه ها ( سایت های خبری و تحلیلی را هم می شود بخشی ازین رسانه ها خواند) در تثبیت وضع صلح امیز و هم جنگ امیز! نقش به ترتیب مثبت و مخرب است. انچه می تواند نقش مطبوعات را مثبت بسازد سیاست های مطبوعاتی مسوولیت پذیر است. و انچه می تواند نقش مطبوعات را مخرب بسازد الوده گی اطلاعاتی و سخن پراگنی های غیر مسوولانه است.

این را برای این می گویم که گاهی خبرهای و نوشته های در وبلاگ و وبسایت ها می خوانی که گیج می شوی. مثلا اگر من همین حالا بنویسم که دیشب در خانه ای کرزی یک پشک جاسوس تربیه شده توسط سازمان اطلاعات ایران دستگیر شده است فردایش این خبر را یک سایت مثلا سایت اسمایی ( با معذرت از اقای عبیدی ) نقل قول می کند و پس فردا مطبوعات کابل ان را چاپ می کنند.

بدون شک شکل واقعات این قدر هم مضحک شاید نباشد اما واقعیت این است که ما گاهی با اخباری بر می خوریم و با تحلیل های روبرو می شویم که بدون هیچ اساس اطلاعاتی دقیق نشر می شوند. اخر این اخبار هر کدام به مثابه ای یک بمب در جامعه می تواند مخرب باشد.

شایعات ٬ در کشورهای مثل افغانستان که کسی کمتر به دنبال تثبیت خبر می گردد ٬ یکی از مخربترین عوامل بی ثباتی است.  خبر ها و گزارشات بخشی از دانش عمومی را می سازند. این دانش ملاک عمل و اندیشه قرار می گیرند و بصورت مستقیم بر کنش سیاسی-اجتماعی ما تاثیر می گذارند.

  کمی دقت در نشر اخبار و تحلیل ها نه تنها خوب است که یک ضرورت مهم است. گاهی کسی نظری در وبلاگی می نویسد . کسانی این نظر را می خوانند. کسانی بعدا ازان نقل قول می کنند. این گونه یک نظر بدون مایه ای خبری ( تحقیقی ) بزودی وارد سیستم گفت و گوی اجتماعی می شود و دانش جمعی را بنا می کند. توطیه های خبری ازین رهگذر نقش مخرب شان را به انجام می رسانند.

وبلاگ جای خوبی است. وبسایت ها هم امکانات بسیار عالی استند. اما گاهی ادم باید دقت کند که یک نظر صرفا در حد یک نظر در مطبوعات نشر می شوند یا به شکل یک ادعای با مایه ای اطلاعاتی؟ وبلاگ می تواند محیط گفت و گو و نظر پراگنی های شخصی باشد. هر چقدر می توانیم خیالبافی و رنگین خیالی کنیم و نظریات بسیار هم به ظاهر منطقی ارایه دهیم ٬ همه در توان ما در جهان وبلاگ و وبسایت است. اما در ثبت این نظریات در رسانه های گروهی باید دقت کنیم.

یک فرهنگ مطبوعاتی مسوولیت پذیر و مسوولیت شناس می تواند پایه ای محکم تری برای صلح و ثبات در یک جامعه ای پس از جنگ و یا در حال جنگ ایجاد کند. مسوولیت پذیری مطبوعاتی نه به معنای سانسور است که به عنوان کنترول بر سلامت اطلاعاتی رسانه هاست.

ازادی بیان

در افغانستان فضای مطبوعات پس از جنگ به گونه ای بسیار نا روشنی با مفاهیمی مثل ازادی بیان پیچ خورده است. ازادی بیان یک اصل مهم اطلاعاتی است. اما انچه در افغانستان رایج است نشر دروغ و اتهامات و خبرهای نادرست زیر نام ازادی مطبوعات است.

مهدوی عزیز گاهی دریچه ای پیام وبلاگش را باز گذاشته بود که هر کسی هر بدی که دلش می خواست به ان عزیز بگوید. مهدوی می گفت که به ازادی بیان اعتقاد دارد ازینرو ان پیام های زننده را نشر می کند. هاتف بر عکس این کار را کرد تعدادی طرفدار ازادی بیان به سنگ نقد زدندش. هاتف می گفت که تعدادی زیاد ی از پیام ها اصلا برای وبلاگ او نوشته نمی شوند و یا پیام های اند که به مطلب ربطی ندارند ازینرو او لازم نمی بیند انها را نشر کند.

هاتف خوب می کند. این کار خلاف ازادی بیان هم نیست. ازادی بیان حق هر کسی در ارتباط با مسایل و موضوعات جمعی است. مثلا هر کسی حق دارد بر تصمیم پارلمان اعتراض کند و یا مذهب را نقد کند و یا از ان ها دفاع کند چون مذهب و پارلمان یک سرمایه (؟) ای جمعی است. به سیاست مداران می توانند اعتراض کنند. نقد کنند و بد شان بگوید چون در راس یک نهاد جمعی یا مشترک قرار دارند . اما نام زن فلان سیاست مدار و یا نویسنده باید از بحث ازادی بیان بیرون قرار داده شود. ازادی بیان و حقوق بشر روابط میان فردی را مشخص نمی کنند بلکه بخشی از اصول  اشتراک در مسایل جمعی و عمومی است. حوزه ای ازادی بیان هم همان حوزه ای عمومی است نه حوزه ای روابط شخصی.

اما ازادی بیان در افغانستان تقریبا همه چیز را شامل می شود. از فحش دادن به همدگر تا بحث بر سر تشناب های شخصی مردم. مطبوعات گیج افغانی در فضای غبار الود اطلاعاتی انقدر سخت معتقد به ازادی بیان است که می ترسد نشر نکردن دروغ ها و توطیه ها و دغدغه های شخصی یک تعداد ایمان شان را به ازادی مطبوعات اسیب رساند.

......

نمی دانم تا چه حد توانستم چیزی بنویسم. کوشش می کنم بعد ازین کمی بنویسم. 

دل غم سوزنده ی جان می شود

عاقبت این خانه ویران می شود